Critical thinking là gì? Cách rèn luyện tư duy phản biện hiệu quả

Với sự phát triển nhanh chóng của xã hội, chúng ta cần làm gì để có thể nâng tầm giá trị bản thân phù hợp với cuộc sống hiện tại? Tất cả sẽ được trả lời trong bài viết này, cùng mình khám phá nhé!

Với sự phát triển của xã hội thì nền giáo dục cũng một ngày được nâng cao lên một tầm mới. Khác với ngày trước, chúng ta có thể dễ dàng sử dụng điện thoại thông minh, máy tính để tìm kiếm và học hỏi mọi thứ. Đối với phương pháp học tập cũng thế, các học viên không còn tiếp nhận thông tin một chiều từ giáo viên mà cần có quá trình suy ngẫm và phản bác lại những ý kiến ấy. Để có thể nắm rõ hơn về phương pháp này hãy cùng mình xem bài viết này nhé!

1. Critical thinking là gì?

Critical thinking có nghĩa là “tư duy phản biện”. Đây được xem là một quá trình phân tích, đánh giá, suy luận, đưa ra các giả thiết, giả định từ đó hình thành suy nghĩ và đưa ra quan điểm của mình trước một vấn đề cần giải quyết.

Critical thinking là tư duy phản biện, một kỹ năng mềm quan trọng trong cuộc sống

Có thể hiểu đơn giản, tư duy phản biện là đưa ra những lập luận thuyết phục để bảo vệ, chứng minh cho quan điểm của mình. Các luận điểm đưa ra cần có tính logic, mang tính thuyết phục cao để phản bác lại ý kiến trái chiều.

Chứng minh quan điểm bằng lập luận thuyết phục

Ví dụ: Bạn A nêu ra quan điểm rằng: “Chỉ cần tập trung học tập, không nên đi làm thêm vì sẽ ảnh hưởng đến việc học.” Bạn B phản bác rằng: “Cần sắp xếp thời gian để trung hòa việc làm thêm và việc học, làm thêm để tích lũy kinh nghiệm, học tập để có kiến thức nền.” Ta thấy rằng, B đưa ra những lập luận để phản biện lại ý kiến của A. Đây là một trường hợp của tư duy phản biện.

2. Ý nghĩa và tầm quan trọng của Critical thinking

Không phải tự nhiên mà Critical thinking lại trở nên phổ biến và được áp dụng rộng rãi trong nền giáo dục thế giới. Bởi bên trong đó đã mang lại rất nhiều lợi ích.

Phát hiện cái mới

Với sự phát triển vượt bậc của xã hội ngày nay, chúng ta cần phải liên tục đổi mới để thích nghi kịp thời. Không còn tiếp nhận thông tin một chiều như trước, các sinh viên, học sinh sẽ phản biện lại những gì nghe từ thầy cô, việc đưa ra những quan điểm cá nhân sẽ giúp cho chúng ta phân tích vấn đề sâu và rộng hơn. Từ đó, mọi việc được giải quyết dễ dàng và phát hiện ra nhiều điều mới mẻ.

Phát hiện ra những ý tưởng mới

Nhìn nhận và hoàn thiện

Nhắc đến tư duy phản biện, người ta thường nghĩ rằng, phản biện là quá trình phản bác lại các ý kiến trái chiều với quan điểm cá nhân. Nhưng trên thực tế, phản biện còn áp dụng để phản bác lại chính bản thân mình. Khi đưa ra một quan điểm, một nhận định, chúng ta nên tự phản biện cá nhân để có thể nhìn nhận và đưa ra một kết luận đúng đắn nhất. Điều này rất quan trọng trong mọi quyết định của cuộc sống cũng như công việc.

Nhìn nhận và hoàn thiện bản thân

Nền móng của các ngành khoa học, xã hội

Những vấn đề về khoa học hay các lĩnh vực mang tính chất lan truyền cộng đồng cần phải có độ chính xác cao trong mọi kết luận hay thông điệp được gửi. Critical thinking mang chức năng phân tích, đánh giá, giả định, đề xuất nhằm đưa ra những kết luận sáng suốt và đúng đắn khi gửi đến người khác. Chính vì thế đây được coi là nền móng cho sự phát triển của khoa học và xã hội.

Tư duy phản biện giúp đề ra những ý tưởng mới và đưa ra được kết luận cuối cùng dễ dàng hơn

3. Các cấp độ của Critical thinking

Critical thinking được chia thành 6 cấp độ từ thấp đến cao như sau:

Cấp độ 1: Trình bày nội dung

Muốn có được căn nhà vững chắc, bạn cần có một nền móng tốt. Cấp độ 1 được xem là khởi đầu của mọi vấn đề, chúng ta cần xác định vấn đề và nội dung một cách rõ ràng và cụ thể. Điều này tránh được việc người nghe không nắm rõ vấn đề, lan man và tốn thời gian cho quá trình phản biện, từ đó khó đưa ra được kết luận cuối cùng.

Trình bày nội dung rõ ràng

Cấp độ 2: Diễn đạt theo cấu trúc nói

Đây là cấp độ đưa ra quan điểm và bảo vệ những quan điểm ấy. Chúng ta cần có một cấu trúc diễn đạt nhất định, để người nghe có thể dễ dàng nắm bắt được thông tin, tránh mất thời gian khi phải giải thích lại.

Diễn đạt theo cấu trúc nói tránh tốn thời gian cho việc giải thích lại

Ví dụ: Thưa thầy/cô, theo quan điểm của em về vấn đề làm thêm khi còn đi học như sau:

- Mặt tích cực: Làm thêm sẽ giúp chúng ta có kinh nghiệm, có cơ hội tiếp cận với công việc, nâng cao khả năng giao tiếp, kiếm thêm thu nhập.

- Mặt tiêu cực: Làm thêm dễ làm phân tâm, khó cân bằng cho việc học,...

Như vậy, từ những điều trên, tùy vào hoàn cảnh và điều kiện của mỗi người mà có những quyết định khác nhau. Từ đó mà mỗi bạn sẽ có cách sắp xếp thời gian hợp lý để cân bằng cả việc học và công việc.

Cấp độ 3: Tranh luận cơ bản

Vấn đề tranh luận thường bị “cạm bẫy” mà trở thành các cuộc cãi vã. Trong cấp độ này, chúng ta cần tiết chế cái tôi để tiếp nhận những quan điểm của đối phương một cách tích cực và đưa ra những luận điểm logic để chứng minh và bảo vệ cho quan điểm của mình.

Tranh luận để bảo vệ quan điểm của mình

Cấp độ 4: Tranh luận hiệu quả

Để có thể tranh luận một cách hiệu quả, ngoài sự tiết chế ở mỗi cá nhân cần có sự trung hòa về ý kiến, không thiên vị, giữ vững lập trường và liên tục phân tích đưa ra những lập luận để bảo vệ ý kiến của mình. Từ đó quá trình tư duy phản biện sẽ diễn ra hiệu quả hơn, mang xu hướng tích cực hơn.

Không thiên vị, tiết chế cảm xúc là cách tranh luận hiệu quả

Cấp độ 5: Thực hành thường xuyên

Tư duy phản biện được biết đến là một kỹ năng mềm, chính vì thế chúng không thể tự nhiên mà sinh ra được. Chúng ta cần có sự mài dũa, luyện tập thường xuyên để có được sự nhạy bén trong việc phân tích, đánh giá vấn đề. Hãy tận dụng mọi cơ hội để nói lên quan điểm của mình, điều này cũng sẽ giúp bạn trở nên tự tin hơn.

Hãy tận dụng cơ hội để luyện tập nhiều hơn

Cấp độ 6: Tư duy hiệu quả

Đây là giai đoạn bạn phải đáp ứng được các yếu tố: Can đảm, khiêm tốn, chính trực, công bằng,... Để đưa quá trình tư duy phản biện đạt ở mức độ hiệu quả nhất. Như vậy, có thể thấy rằng Critical thinking là một quá trình tuy đơn giản nhưng nếu không áp dụng đúng sẽ không đạt được hiệu quả. Cùng nhau khám phá các cách rèn luyện tư duy phản biện để đạt hiệu quả nhất nhé!

Tư duy hiệu quả khi đạt được sự can đảm, khiêm tốn, chính trực và công bằng

4. Cách rèn luyện tư duy phản biện hiệu quả

Không ngừng hoàn thiện kiến thức

Tư duy luôn đi cùng với kiến thức. Sẽ ra sao nếu bạn tranh luận về một vấn đề nào đó mà chúng ta bị thiếu kiến thức về chúng? Mọi quan điểm, lập luận sẽ thiếu logic, thiếu chặt chẽ và cả tính thuyết phục. Chính vì thế, việc trau dồi, hoàn thiện kiến thức mỗi ngày là điều rất cần thiết ở tất cả các lĩnh vực, ngành nghề.

Không ngừng hoàn thiện kiến thức mỗi ngày

Rèn luyện tầm nhìn khách quan, tránh thiên vị

Có một nguyên tắc ngầm trong Critical thinking rằng những gì cảm tính, chủ quan đều hạn chế có mặt trong quá trình phản biện.

- Hãy có cách nhìn nhận vấn đề theo nhiều chiều hướng khác nhau.

- Luôn theo đuổi mục đích chung là đưa ra kết luận tốt nhất.

- Biết lắng nghe, tiếp nhận những ý kiến khác.

- Loại bỏ cái tôi, không cho mình luôn đúng.

Donald Trump và Joe Biden là những ví dụ điển hình để chúng ta có thể học hỏi về tư duy phản biện.

Donald Trump và Joe Biden trong tư duy phản biện

Tạo lập các sơ đồ tư duy

Sơ đồ tư duy là một phương pháp giúp chắt lọc và hệ thống lại toàn bộ các kiến thức liên quan đến vấn đề cần giải quyết. Chúng ta có thể dễ dàng kiểm soát được thông tin khi chúng được chia thành tầng, phần, mục. Từ đó có thể nắm bắt được những thông tin quan trọng, thiết yếu của vấn đề.

​

Tạo lập các sơ đồ tư duy để chắt lọc thông tin

Rèn luyện kỹ năng lập luận logic

Khi đã có đủ kiến thức trong tay, nhưng chúng ta không có cách lập luận logic sẽ làm người nghe cảm thấy khó hiểu và không phục. Chính vì thế, kỹ năng lập luận chiếm tầm quan trọng khá cao trọng quá trình phản biện. Hãy rèn luyện để có thể hệ thống hóa những thông tin một cách logic nhất để giao tiếp một cách hiệu quả hơn nhé!

​

Rèn luyện kỹ năng lập luận logic

Đừng ngại thắc mắc

Với sự phát triển vượt bậc của công nghệ thì vấn đề cập nhật những thông tin, kiến thức không còn gì khó khăn đối với chúng ta. Chỉ cần một cú lướt trên chiếc điện thoại, laptop bạn sẽ dễ dàng tìm mọi thứ bạn cần. Như vậy, đừng ngần ngại, hãy chủ động hơn trong việc tiếp nhận thêm kiến thức bạn nhé!

​

Nghiên cứu thông tin, học hỏi từ nhiều người, đừng ngại thắc mắc nhé!

Như vậy, bên cạnh việc tiếp nhận, chúng ta cần nên tư duy phản biện lại những thông tin đó nhằm tiếp thu thông tin có chọn lọc, từ đó đưa ra những kết luận chính xác nhất nhé!

Trên đây là những thông tin cơ bản về critical thinking. Mong rằng bạn nó sẽ có ích cho bạn. Chúc bạn luôn thành công trong mọi lĩnh vực.